De federale regering voert een leeftijdspiramide in bij collectieve ontslagen. Dat is een nobele poging om oudere werknemers te beschermen, maar het mag de onderneming niet beroven van de juiste competenties.
Ook wordt het probleem best niet eenzijdig benaderd waarbij slechts één partij wordt aangepakt.
Afspiegelingsprincipe
Het afspiegelingsprincipe, aldus wordt dit ook vaak geheten, moet als bedoeling hebben door een vergelijking van de leeftijdspiramides na te gaan of het aandeel van de 50+'ers in de ontslagen populatie niet manifest in onevenwicht is met hun aandeel in de totale bedrijfspopulatie. Idealiter gebeurt dit dus via een ‘marginale toetsing’ waarbij grosso modo wordt gecontroleerd op buitenproportionele scheeftrekkingen. Afwegingen met apothekersweegschaaltjes zouden alleen maar bijkomende regelneverij veroorzaken.
Een onderneming moet ook de mogelijkheid blijven hebben het nodige talent, ongeacht de leeftijd aan boord te kunnen houden. Vlaanderen had bijv. dergelijke mechanisme best zelf kunnen invoeren naar aanleiding van de regionale toets van het activerend karakter bij herstructureringen, in het bijzonder die met brugpensioen op verlaagde leeftijd, maar is hier in snelheid genomen.
Uitvoering van het regeerakkoord
Om meer oudere werknemers aan het werk te helpen (houden) verklaarde de nieuwe federale regering zich akkoord om “de wetgeving aan te passen opdat de ondernemingen die tot een collectief ontslag overgaan de leeftijdspiramide in het bedrijf zouden naleven.
Bij gebrek daaraan zal de regering een bijkomende bijdrage op de brugpensioenen invoeren of, bij gebrek daaraan, een terugbetaling van de bijdrageverminderingen die de werkgever voor de ontslagen oudere werknemers heeft genoten”. De federale Minister van Werk zette vaart achter deze intentie zodat reeds in de loop van januari een concrete regeling op de Ministerraad is besproken (ontwerp van Programmawet).
Het ontwerp van Programmawet bepaalt dat het aantal ontslagen in het kader van het collectief ontslag evenredig gespreid moet worden over de leeftijdsgroepen van minder dan 30 jaar, van 30 tot minder dan 50 jaar en 50 jaar en ouder. Per leeftijdsgroep wordt een afwijking aanvaard van 10% ten opzichte van een strikte toepassing van de evenredige spreiding van het aantal ontslagen over de leeftijdsgroepen.
De werkgever kan evenwel aantonen dat bepaalde werknemers sleutelfuncties bekleden en daarom buiten beschouwing worden gelaten. De werkgever die ontslaat zonder deze afspiegeling te respecteren, moet de structurele lastenverlaging die hij in het verleden genoot voor de werknemers van 50 jaar of meer terug te betalen.
Pas op voor blinde eenzijdige toepassing
De bestaande een eindeloopbaanproblematiek ten gevolge een gebrek aan arbeidsmarktbeleid met een loopbaanvisie in het verleden maakt het principe van spreiding ontslagen over leeftijdsgroepen verdedigbaar. Herstructureren met een overmatige exit van 50+’ers komt verdacht over. Herstructureringen moeten die competenties aan boord houden die het bedrijf voor de toekomst nodig heeft.
Het lijkt dan al te toevallig dat de competenties van hoofdzakelijk 50+’ers niet meer in dit plaatje zouden passen. Het afspiegelingsprincipe kan hier sensibiliseren. Evenwel mag een te rigide uitvoering ervan ook omgekeerd niet leiden tot dwangmatig moeten lossen van expertise van andere leeftijdsgroepen. Vandaar best een soepele benadering via het concept van marginale toetsing. Wat voorligt oogt stroever.
Ook mag het respecteren van de leeftijdspiramide geen eenzijdige verantwoordelijkheid zijn van de werkgever. Zolang brugpensioen zijn magnetische kracht houdt op vakbonden en werknemers is bij de sanctie daarom slechts één partij viseren is nogal blind zijn voor de realiteit. Dit dreigt vooral de factuur van de herstructurering op te drijven zonder daarbij echt activerend te zijn. De toekomstige praktijk zal het uitwijzen.
Auteur : Gianni Duvillier, senior adviseur arbeidsmarkt & sociale zekerheid
Bron : talent@voka 36 - februari 2012