Twee jaar op dieet
Ruimte voor innovatiesteun, financiële hulp om de lokale pestbelastingen op te vangen en een aanzienlijke enveloppe voor ViA, dat is er allemaal niet, zegt hij aan Vokatribune.
De kans dat ondernemingen vanuit de gemeenten en provincies meer ‘belast’ worden is zelfs zeer reëel. De nieuwe Vlaamse regering wordt de eerste twee jaar een besparingsregering. Pas nadien kan ze weer volop kiezen voor investeringen, zo luidt het.
besparen
Enkele maanden na de verkiezingen is de Vlaamse minister-president helemaal klaar om de strijd aan te gaan. Een strijd die zich volop lijkt te concentreren op besparingsscenario’s en overleven. De middelen die Kris Peeters kan spenderen zijn schaars. Anders dan zijn federale collega’s wil de minister-president koste wat het kost al tegen eind 2011 naar een begrotingsevenwicht. Na de besparingsronde kan zijn ploeg dan een doorstart nemen – op voorwaarde dat de economie snel heropleeft. Van een crisisplan naar een investeringsplan, Kris Peeters gaat er voor.
De begroting wordt een zware klus. Dit jaar nog 200 miljoen euro besparen, volgend jaar anderhalf miljard, om tegen 2011 opnieuw een evenwicht te bereiken. Hoe gaat u dat doen? Waar mogen we ons aan verwachten?
Kris Peeters: “Het is een zware uitdaging, dat is waar. Maar Vlaanderen zal doen wat het moet doen. Dat wil zeggen: op heel korte tijd het budget terug in evenwicht brengen, zonder zwaar in te grijpen op de economie. We zullen besparen op het overheidsapparaat. Dat zal natuurlijk ook wel in zekere mate merkbaar zijn voor de bevolking en voor de ondernemingen. Maar we moéten het doen. En met een begroting in evenwicht zullen we in 2012 nog meer de turbo kunnen zetten op de economische heropleving.”
Hoeveel moet u besparen?
“We krijgen voortdurend nieuwe cijfers binnen en helaas is de evolutie negatief: de inkomsten dalen. Als de cijfers slechter worden, zal de inspanning groter moeten zijn.”
“Belangrijk is dus de consensus, niet over hoeveel we gaan besparen, maar wel – en dat is een nieuw begrip – over wat de ‘tekortnorm’ mag zijn. In 2009 is die norm 1 miljard euro, in 2010 is het 500 miljoen en vanaf 2011 is de tekortnorm nul. In de rest van de legislatuur zullen er geen tekorten meer zijn.”
Hoe gaat u dat doen? In het regeerakkoord staan daarover weinig cijfers.
“Met alle respect, maar het zijn niet de mensen die onderhandelen over een regeringsvorming, die de begroting opmaken. Dat is een verantwoordelijkheid van die regering zelf. En we zullen in de volgende dagen ons werk doen. Ik ga ervan uit dat we met de begrotingscontrole 2009 klaar zullen zijn rond 18 september en dat we bij de start van het nieuw parlementair jaar de begrotingsopmaak voor 2010 kunnen afronden.”
“We zullen in die begrotingsaanpak resoluut gaan voor efficiëntiewinsten. Maar de overheid efficiënter doen functioneren, dat vraagt inzicht en moed – en ook tijd. Sommige ingrepen kan je direct realiseren en leveren ook in de volgende jaren besparingen op. Dat zijn de zogenaamde recurrente besparingen. Andere eenmalige maatregelen zullen pas op termijn hun effect hebben, vanaf 2011 of 2012. We moeten die twee types dus combineren.”
“Dat is de techniek die we toepassen. We hebben voor elk departement de oefening al gemaakt: wat kunnen we besparen op loonkosten, op werkingsmiddelen, op consultancy?”
“Maar we hebben aan de topambtenaren en aan de bevoegde ministers ook gezegd: als je alternatieve manieren hebt om hetzelfde doel te bereiken, dan staan we daar voor open.”
De verantwoordelijkheid voor de efficiëntiewinsten ligt bij de topambtenaar?
“Hij mag zelf de wijze waarop aanreiken. Maar als het niet stevig onderbouwd is, dan zullen wij het doen. We zullen goed toekijken dat we geen papieren efficiëntiewinsten krijgen die er in de praktijk niet zijn.”
In het regeerakkoord lezen we geen kwantitatieve doelstellingen.
“De tekortnorm is wel een kwantitatief criterium. Maar we hebben geen percentages vastgelegd voor de efficiëntiewinsten, en ook niet voor de administratieve lasten – daar heeft Voka eerder al op gewezen. Maar in de volgende weken zal daarover meer duidelijkheid komen, naarmate de bilaterale besprekingen met elke administratie vorderen.”
geen geld
Het wordt de eerste twee jaar de riem aanhalen. Hebt u dan nog geld om de doelstellingen voor onderzoek en ontwikkeling (O&O) te halen?
“Het regeerakkoord spreekt uitdrukkelijk over de 3%-norm. Die moeten we absoluut halen. De inspanningen voor O&O, zowel van de overheid als van de bedrijven, moeten dus drastisch verhoogd worden. De Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid (VRWB, red.) zegt dat we dan jaarlijks en cumulatief 115 miljoen euro extra moeten voorzien. Ik wil u niet verhelen dat we in de eerste twee jaar alles op alles zetten om de begroting in evenwicht te houden. Ook het bnp zal over 2009 dalen. Ik kan niet garanderen dat we de eerstvolgende jaren die VRWB-doelstelling zullen halen.”
Oei!
“Nadien zijn er middelen voor vrijgemaakt. Vanaf 2012 zijn de nodige bedragen ingeschreven.”
Zegt u nu: de eerstvolgende jaren is er gewoon geen budgettaire ruimte om iets extra te doen?
“We gaan zeker inspanningen doen voor innovatie, voor de economie. Maar het lijkt me, gezien de budgettaire operaties waar we mee bezig zijn, niet realistisch om in 2009 en 2010 die extra 115 miljoen op jaarbasis te halen.”
“Ik weet het wel, put your money where your mouth is. We moeten de nodige middelen voor O&O voorzien. Vergeet niet dat de bestaande kredieten voor innovatie blijven, en dat is toch 1,7 miljard euro per jaar.”
“Maar nog belangrijker dan het geld is dat we, zoals in het regeerakkoord voorzien is, eerst een nieuw innovatiepact afsluiten. Het vorige dateert van 2003. Ik denk dat we in de eerstvolgende twee jaar vooral moeten inzetten op dat innovatiepact. Laten we van de gelegenheid gebruik maken om kwalitatief alles in orde te brengen, in de jaren waarin we het geld niet hebben. Laten we het debat niet reduceren tot de vraag of we al dan niet cumulatief elk jaar 115 miljoen euro extra kunnen inzetten.”
ViA
Geen geld voor O&O in de eerstvolgende jaren… Betekent dat ook dat er voor de implementatie van Vlaanderen in Actie (ViA) geen middelen zullen zijn? ViA zou 5 tot 7 miljard euro per jaar kosten.
“ViA en heel wat concrete projecten zijn opgenomen in het regeerakkoord. Het totale budget van de Vlaamse regering is een goede 23 miljard euro. Je zou dus kunnen zeggen: heel dat budget moet ViA-georiënteerd zijn.”
“Maar, nogmaals, we zitten met een economische crisis, en wij hebben ervoor geopteerd om ons budget in evenwicht te brengen. Ik vind dat de correcte keuze, want de tekorten van vandaag zijn de belastingen van morgen. Zodra er bijkomende budgettaire ruimte is, zullen we die vanzelfsprekend gebruiken, met de juiste accenten.”
Het regeerakkoord voorziet ook de mogelijkheid om te gaan lenen, om uw investeringsprogramma uit te voeren.
“We gaan zeker niet besparen op investeringen. We willen de economie niet nog eens extra onder druk zetten. Dus zullen we 800 miljoen euro lenen, zo snel mogelijk.”
“In een periode van economische crisis is het belangrijk om in te zetten op werkgelegenheid en daar ook de nodige middelen voor vrij te maken. We gaan dus de overheidsinvesteringen voortzetten.”
De economische crisis kan nog een tijdje duren.
“Ja, en het aantal werklozen zal volgens vooraanstaande economen minstens tot 2010 blijven stijgen. Dus is het belangrijk dat we de nodige maatregelen nemen om ondernemingen maximaal te vrijwaren, door ze te steunen met alle middelen waarover we beschikken: waarborgen, win-winleningen, starterspremies, enzovoort.”
“Langs de andere kant moeten we ook maatwerk kunnen bieden voor de nieuwe werklozen die op de markt komen. Dat zijn namelijk heel uiteenlopende groepen: 50-plussers die voor de rest van hun leven werkloos dreigen te blijven als ze te lang uit het arbeidscircuit verdwijnen, de stijgende groep van jonge werklozen, de middengroep van goed opgeleide mensen die het slachtoffer zijn van herstructureringen, de zogenaamde doelgroepen die traditioneel de klappen krijgen. Voor elke groep moet je het nodige maatwerk, de nodige opleiding kunnen bieden om hen zo snel mogelijk terug aan de slag te krijgen.”
“Want vanaf 2012 zitten we sowieso opnieuw met een krapte op de arbeidsmarkt, als gevolg van de demografische evolutie.”
U zegt dus: eerst de begroting saneren én de werkgelegenheid zoveel mogelijk redden.
“Er is nog een ‘én’: het DNA van onze economie wijzigen. Dat betekent dus inzetten op groene economie, op de implementatie van ViA, op O&O.”
“En dat moet allemaal in hoog tempo gebeuren. Als we maatregelen nemen om de crisis aan te pakken, en die treden pas eind 2010 in werking, dan zijn dat vijgen na Pasen. Ik heb maar een paar maanden tijd, niet langer, om van een crisisplan te gaan naar een plan voor duurzame werkgelegenheid en naar een investeringsplan.”
In werkgeverskringen hoor je wel eens zeggen: het Vlaams regeerakkoord is te sociaal en te weinig gericht op nieuwe economische dynamiek.
“Daar ben ik het niet mee eens. Politiek is het zoeken naar een evenwicht. We kunnen toch moeilijk zeggen tegen mensen met een handicap dat zij maar even moeten wachten tot de economische crisis voorbij is. Ik denk dat ook ondernemers wel inzien dat een deftige opvang voor hen een terechte zorg is, ook in moeilijke tijden.”
“Er is in het regeerakkoord 22,5 miljoen voorzien voor werkgelegenheid en evenveel voor kinderopvang. Dat zijn niet alleen sociale, maar ook economische opties. Kinderopvang is belangrijk voor een goede combinatie van werk en gezin. En werkgelegenheid is een grote uitdaging.”
“Maar natuurlijk moeten we er ook voor zorgen om zo snel mogelijk economische groei te creëren. Dat is voor iedereen goed.”
fiscaal pact
Wat met de lokale belastingen? Komt er een nieuw lokaal fiscaal pact?
“Wij hebben inspanningen gedaan in het verleden, we hebben schulden van de lokale overheden overgenomen, in ruil voor een engagement om de gemeentelijke belastingen niet te verhogen. Dat pact loopt binnenkort inderdaad af. In het regeerakkoord staat dat we nu met de lokale overheden afspraken gaan maken over een bedrijfsvriendelijke aanpak.”
Maar ook de lokale besturen staan onder financiële druk. En u hebt de middelen niet om, zoals in het verleden, te compenseren. Is de kans niet reëel dat de lokale belastingen verhogen?
“Als Vlaanderen de belastingen verlaagt en de gemeenten verhogen de belastingen – dat zou niemand snappen. Ik denk dat ook de gemeenten moeten zoeken naar efficiëntiewinsten, hoe ze met minder middelen meer kunnen doen.”
“Een verhoging van de lokale belastingen zou ik niet wijs vinden. De economische situatie is heel fragiel, het is geen goed idee om belastingen te heffen op de economische actoren.”
Ander thema: wat kan u voor de automobielsector doen? Die staat nu toch onder grote druk.
“De auto-industrie is zeer nadrukkelijk aanwezig in Vlaanderen: niet alleen de grote assemblagebedrijven, maar ook een groot aantal toeleveranciers. Het is een belangrijke sector, maar een met gigantische problemen van overcapaciteit, ook door de economische crisis. Men krijgt in Europa echt een gevecht op leven en dood. Welke fabriek kan open blijven, welke niet? Het wordt hard gespeeld. Duitsland belooft Opel miljarden steun en eist dan dat er in Duitsland niets wordt gesloten, het moet maar in Engeland gebeuren, of in Spanje, of in Vlaanderen. Dat proces hebben we niet in handen, maar we proberen ons te verdedigen met de middelen die we hebben.”
“Dat is één deel van het verhaal. Het andere is Flanders Drive, het innovatieve project waarin we 29 miljoen euro hebben gestoken. Heel de automobielsector in Vlaanderen werkt daaraan mee, ook de toeleveranciers. Het gaat om fundamentele vragen: kan de auto van de toekomst in Vlaanderen gebouwd worden? Welke knowhow hebben wij, welke ondernemingen kunnen daar hun bijdrage toe leveren?”
En ook: hoeveel geld hebben we daarvoor?
“Geld moet er uiteraard zijn. Maar veel belangrijker is dat we een visie hebben, een plan. Hoe gaan we de zaak aanpakken, met wie, welke opties nemen we? Ik ben ervan overtuigd: goede projecten genereren geld. Als je een visie en een stevig plan kan uitwerken, dan komt het geld vanzelf. Geld is hier niet mijn hoofdzorg.”
Copernicaans
Laatste thema: de staatshervorming. Denkt u daar aan nieuwe initiatieven?
“Ik heb vorig jaar mijn nek uitgestoken, met de gemeenschapsdialoog. Ik vind het nog altijd jammer dat die niet het verhoopte succes heeft gekend. Ik denk dat we nu nieuwe contacten moeten leggen met de Franstaligen. Maar voor we aan een nieuwe gemeenschapsdialoog beginnen, moet het duidelijk zijn hoe zij die willen aanpakken, en met welke finaliteit. Het heeft maar zin als het zin heeft.”
“Maar ondertussen doet de Copernicaanse omwenteling haar werk.”
Hoezo?
“Wij hebben een heel duidelijk signaal gegeven aan de bevolking. Ook wij kunnen banken redden. Vlaanderen kan de norm zetten, de Vlaamse regering kan zich beperken tot negen ministers, ze kan de kabinetten afslanken. Wij gaan als enige overheid in dit land tegen 2011 de begroting in evenwicht brengen. Wij hebben een buitenlandse ambassadeur ontboden. Enzovoort.”
“Dat zijn allemaal stappen die duidelijk tonen dat Vlaanderen niet alleen zijn bevoegdheden assertief invult, maar ook met grote maturiteit doet wat moet gedaan worden. We zullen nu tonen dat we ook in moeilijke tijden een performant, krachtdadig beleid kunnen voeren. Dat we het verschil kunnen maken.”
“Dat is belangrijk. Want die regeringen die het snelst de nodige doortastende maatregelen nemen, die zullen ervoor zorgen dat hun economie het snelst herleeft. Die zullen zorgen voor een duurzaam concurrentieel voordeel.”
Auteur : Erik Durnez en Peter Vandeborne
Bron : Vokatribune september 2009