Nieuws

Luc De Bruyckere over aggiornamento

 

 “Daarom hebben we hebben nood aan mensen die keuzes durven maken. Die het risico willen nemen om de betreden paden te verlaten, maar die dat doen vanuit een maatschappelijke bevlogenheid. We hebben leiderschap nodig en een perspectief voor Vlaanderen.” Luc De Bruyckere op de praatstoel.

 

Die stoel staat trouwens gewoonweg in De Warande, hartje Brussel. Niet zomaar een toevallige locatie: enkele honderden meters verder langs de ene kant ligt het Koninklijk Paleis, langs de andere kant de Wetstraat 16 en het federale parlement, en langs de overkant het Warandepark.

En vooral, Luc De Bruyckere heeft zich de voorbije weken als het ware ‘genesteld’ op de tweede verdieping van het Warande-gebouw, de plek waar Voka sinds enkele jaren zijn vaste stek in de hoofdstad heeft.

Sinds zijn benoeming als Voka-voorzitter bekend werd, heeft De Bruyckere een echte ‘Ronde van Vlaanderen’ achter de rug. Letterlijk honderden ondernemers heeft hij gezien, vaak – meestal – in de regio. Tientallen vergaderingen heeft hij bijgewoond. Een groot deel daarvan op het Brusselse Voka-hoofdkwartier, een aantal bij hem thuis in de buurt van Gent (soms echt voor het haardvuur, en tot in de late uurtjes). De relevante politici heeft hij bezocht, om hen de kern van zijn boodschap te vertellen: we hebben een nieuw type leiders vandoen.

De Voka-ploeg – het kenniscentrum, de communicatiemensen, het hele logistieke team – heeft intensief meegewerkt aan zijn traject. En we hebben zijn programma grondig bestudeerd. Wat is het goede nieuws?

 

Luc De Bruyckere: “Ik moet u ontgoochelen, er is vooral slecht nieuws. Niet zozeer dat we in een grote financieel-economische crisis zijn terecht gekomen. Want dat beseft ondertussen wel iedereen. Het slechte nieuws is dat we er niet zomaar zullen uitraken. We zullen dit jaar en volgend jaar aan welvaart moeten inboeten. En er zijn geen makkelijke, geen pijnloze scenario’s voor een herstel.”

 

Hoe komen we hier uit?
“Dat is de vraag die ik honderden keren heb gehoord. Blijkbaar hoor je dat als Voka-voorzitter te weten. Wel, ik weet het niet. Preciezer gezegd: ook ik weet het niet. Dat is de eerste vaststelling die ik wil maken. Enkele jaren geleden hadden bepaalde economische denkscholen nog de wijsheid in pacht. Voor elk probleem hadden ze meteen de mirakeloplossing. Er was een soort van eenheidsdenken, een pensée unique dat vooral door de School van Chicago werd gepropageerd. Op elke vraag hadden ze een antwoord. Ze schudden de remedies meteen uit de mouw. Vandaag moeten we erkennen dat er geen groot gelijk meer is. De grote waarheid van gisteren blijkt vandaag achterhaald te zijn. We zullen nieuwe waarheden moeten zoeken. Ik gebruik met opzet het meervoud. Er is geen enkelvoud meer.”

 

Waarom?
“Ik citeer graag John Kay, de gereputeerde columnist van The Financial Times. Kay wijst er al een hele tijd op dat er meer dan één model is. Politiek, economie en bedrijven worden vandaag opnieuw geleid in een eindeloze variatie van stijlen en oplossingen. En vooral: heel pragmatisch. Ik denk dat hij gelijk heeft. Dat is namelijk wat ik ook zie. Er is meer dan één oplossing. Er is een variëteit aan mogelijke wegen. Moedige leiders proberen ze voorzichtig uit. We zullen pas ex post weten wat het goede pad was.”

 

De crisis raakt niet zomaar opgelost, zegt u. Het is dan ook niet zomaar een crisis, het is een vertrouwenscrisis. En het grote publiek heeft nu blijkbaar ook in de ondernemers zijn vertrouwen opgezegd.
“U refereert, denk ik, naar een marktonderzoek dat begin mei werd gepubliceerd. Bankiers en CEO’s kwamen daar inderdaad bijzonder slecht uit. Alleen politici en marketeers deden het nog slechter. Ondernemen is in ons land allang niet erg populair. We halen heel slechte scores voor starters en voor groeiondernemingen. We hebben dat ondernemen blijkbaar niet in de genen. Of niet meer. Maar ik denk dat we dat onderzoek niet moeten wegrelativeren, we moeten het ernstig nemen. Ach, dat X en Y of Jan en Peer, of ikzelf het niet goed zouden doen in dat soort peilingen, dat maakt me niet veel uit. Maar nu wordt het vertrouwen in een hele categorie ondermijnd. En laat dat nu net de beroepsgroep zijn die uiteindelijk de welvaart creëert. Wat is er aan de hand? Wel, ondernemers worden, op zijn minst ten dele, verantwoordelijk gehouden voor de crisis waarin we zijn verzeild. We krijgen lelijke woorden naar het hoofd geslingerd: eigenbelang, hoogmoed, voortvarendheid, hebzucht, irrationeel optimisme, leugenachtigheid, bedrog. Ik wil het hele proces hier niet maken. Maar mijn innige overtuiging is dat de meeste ondernemers, meer dan 99 procent van hen, niet de oorzaak zijn van de crisis. Ook zij zijn slachtoffers. Ze zijn verblind, verleid, misleid, bedrogen. Ze komen zwaar geschonden, gekwetst, verarmd uit dit verhaal. Maar dat is niet de perceptie. Die is dat ze getracht hebben zich op een oneigenlijke manier te verrijken. En perceptie – zo hebben de mensen van de media me geleerd – is helaas ook realiteit.”

 

En dat betekent?
“Dat betekent dat ondernemers vandaag, nog meer dan voordien, de wind van voren krijgen. De liberalisering heeft voor uitwassen gezorgd, zo heet het, en de zelfregulering schoot tekort. (Ik geef toe: ze schoot tekort.) Ik vrees dat we aan het eind van de rit zijn voor wat betreft de deregulering. Sterker nog: de slinger gaat nu de andere kant uit. Om het plechtig te zeggen, het primaat van de politiek wordt hersteld. We komen, vrees ik en zie ik, terecht in een periode van regulering en herregulering. Dat wordt een grote uitdaging. We weten dat politieke besluitvorming heel vaak ad hoc gebeurt. Dat niet altijd dossierkennis aan de basis ligt. We zien dat een zeker populisme, een hang naar simpele en snelle oplossingen, steeds meer furore maakt. En de slinger heeft de neiging om altijd te ver door te schieten. We moeten beducht zijn voor de nieuwe regulitis. We moeten ons ervoor wapenen om daar op tijd een goed antwoord voor te bieden. Dat is voor mij een prioritaire zorg. De slinger moet liefst niet té ver doorslaan.”

 

aggiornamento

Zitten ondernemers nu in het defensief?
“Dat is niet mijn boodschap, integendeel. De echte antwoorden op de crisis zullen van ons komen. Sterker, zelfs. Die antwoorden liggen klaar. We hebben ze op voorraad, we moeten ze alleen maar implementeren. We hebben uitstekende analyses, die perfect actueel zijn. En we hebben plannen genoeg waarover een breed akkoord bestaat, en die alleen nog maar moeten uitgevoerd worden.”

 

Pardon?
“Het is gewoon zo. Ik heb de voorbije weken de gelegenheid te baat genomen om alle toespraken van mijn voorgangers te lezen en te herlezen. Dat is echt indrukwekkend, hoor. Het zijn wervende teksten, prangende analyses. Karel Vinck die het had over doorbraken, Jef Roos die sprak over maatschappelijk verantwoord ondernemen, Ludo Verhoeven met zijn waarschuwingen rond ondernemerschap, Urbain Vandeurzen met de succesformule E = ti²… De analyses zijn gemaakt, lucide en helder. Ze gelden vandaag nog altijd. Wat mij vooral heeft getroffen, is dat het zo’n uitstekende inzichten waren, zo’n verhelderende kijken op de wereld. Hoe komt het dan dat we niet de hele samenleving in beweging hebben gekregen? Ik heb niet alleen de diagnoses gelezen, maar ook de remedies. Hebt u de tekst van het programma Vlaanderen in Actie gelezen? En van het Pact 2020?”

 

Euh, ja, natuurlijk.
“Ik nodig u uit om ze opnieuw te lezen. Het zijn geen makkelijke teksten. Maar ze getuigen wel van een ontwapenende intellectuele eerlijkheid en van een reële zorg voor het gemenebest. Dat is mijn vaststelling: de plannen zijn gemaakt, en het zijn uitstekende plannen. We hoeven er geen nieuwe te bedenken. Nu is het tijd om de plannen uit te voeren. Om keuzes te maken. Om te kiezen voor een new deal, voor een herstel van het vertrouwen, voor een aggiornamento dat Vlaanderen opnieuw perspectief biedt. Maar dat zal leiderschap vragen. Want keuzes maken, dat vergt moed.”

 

Aggiornamento, dat was het grote thema van uw inaugurale toespraak?
“Aggiornamento, dat betekent modernisering. En keuzes maken, concrete acties opzetten, dat vraagt leiderschap. En in deze crisis hebben we meer dan ooit leiderschap nodig. Want leiderschap gaat voor mij over verandering en de moed om die te realiseren. De verandering is nodig om een nieuwe attitude te kweken, om een nieuwe omgeving te creëren waarin we opnieuw kunnen ondernemen en waarin we nieuwe welvaart kunnen creëren. Moed heb je alleen maar nodig als je keuzes moet maken. Wel, we zullen in de volgende jaren de ene beslissing na de andere moeten nemen. Ik heb het al eerder gezegd: we zitten economisch in zwaar weer. Het stormt. We hebben goede stuurlui nodig. Bij twee beaufort kan iedereen zeilen. Maar bij windkracht zeven heb je ervaren zeilers nodig. We hebben leiders nodig met moed, met gedrevenheid, met scherpzinnigheid, zowel in onze ondernemingen als in de politieke wereld en in de samenleving in het algemeen.”

 

Zijn de goede zeilers niet een beetje moe?
“Goede vraag. Wat mij een beetje geruststelt, zijn de reacties die ik de voorbije weken kreeg van jonge ondernemers. Ondanks de crisis geven zij een boodschap van hoop, van vertrouwen, van zelfvertrouwen. Zij roepen ons op om door te zetten. Ik mag hen niet in de steek laten, we zullen doorgaan. En we zullen van de jongerenwerking in Voka een versterkt thema maken.”

 

Waarom moeten leiders vandaag ‘moedig’ zijn?
“Ik citeer graag de beeldspraak van Deng Xiaoping: ‘We cross the river by feeling each stone’. Er ligt geen weg, geen brug tot voorbij de crisis. We zullen moeten zoeken, stap voor stap. We zullen ons elke keer moeten afvragen: ‘Is dit een goede stap vooruit, biedt deze steen voldoende houvast, zullen we niet uitglijden?’ We riskeren af en toe een nat pak. En sommigen zullen zeker kopje onder gaan. Daar heb je moed voor nodig.”

 

cultuurverandering

Wat moet er veranderen?
“Heel wat. We moeten knopen durven doorhakken, we moeten de ‘oude’ ondernemersagenda nu eindelijk eens realiseren, en de plannen implementeren die we met z’n allen hebben uitgewerkt. Maar ik wil vooral focussen op één grote, fundamentele verandering. We hebben vooral een nieuwe attitude nodig. We hebben in ons land een van de beste schoolsystemen ter wereld. Dat blijkt uit alle internationale onderzoeken. Hoe komt het dan dat we zo weinig ondernemers afleveren? Hoe komt het dat jonge mensen niet massaal op eigen benen willen staan? Waarom trekken onze wetenschappers zo vaak naar het buitenland, waarom komen er zo weinig buitenlanse wetenschappers naar hier? Je kan daar diverse redenen en verklaringen voor geven. Maar de kern van de zaak is, vrees ik, dat wij hier leven in een cultuur van comfort, van zelfgenoegzaamheid, van bekrompenheid. We hebben hier veel te vaak de indruk dat het vanzelf gaat, dat het allemaal niet nodig is. Waar komt onze welvaart vandaan? Dat vragen we ons veel te weinig af. We realiseren ons niet dat welvaart gecreëerd wordt, dat ze moet verdiend worden, dat we daar ondernemers en ondernemingen voor nodig hebben.”

 

Hoe wil u zo’n attitudeverandering realiseren? En welke termijn plakt u daarop?
“Attitudeverandering vraagt tijd en loopt het best via gedragsverandering. Ik heb daar een aantal ideeën en concrete voorstellen voor. Ik realiseer me dat je een gedragsverandering niet kan decreteren. Je kan ze niet zomaar opleggen. Je kan ze ook niet op enkele jaren tijd realiseren. Een nieuwe attitude, dat is iets voor de lange termijn. Ik heb daar een mooi Chinees spreekwoord over gevonden. Dat zegt: als je wil plannen voor een jaar, dan moet je zaaien. Wil je plannen voor tien jaar, dan moet je een boom planten. Wil je plannen voor het leven, dan moet je mensen opvoeden. Voor mij gaat het in wezen daarover. Echte verandering heeft veel minder te maken met geld en regels, dan met attitudes. Culturele factoren zijn essentieel. Een goed werkende rechtstaat, transparant en integer, bijvoorbeeld. Een hoogperformant onderwijs. Een open samenleving. Een cultuur van ondernemen... Daarom ook hebben we een breed maatschappelijk draagvlak nodig. Die nieuwe, ondernemende cultuur moet gedragen zijn, niet alleen door jonge mensen, niet alleen door ondernemers, maar ook door werknemers, door vakbonden, opiniemakers, beslissingsnemers, ook in de overheid, in het onderwijs, in de media. We zullen iedereen moeten overtuigen en meetrekken, te beginnen bij de opinion leaders. Daar zullen we een hele grote kluif aan hebben.”

 

U had het net even over de ‘oude’ ondernemersagenda.
“Ik noem dat gewoonlijk mijn ‘olifanten’: dat zijn de verzuchtingen waar het bedrijfsleven nu al zoveel jaren om vraagt. Als je daarover begint, krijg je van de buitenwacht vaak de reactie: ‘daar heb je ze weer’. Maar het zijn wel terechte vragen: de verlaging van de arbeidskosten, meer ruimte voor flexibiliteit, een efficiënte en goedkopere overheid, minder rompslomp, snellere vergunningen, afschaffing van een aantal zogenaamde ‘pestbelastingen’, enzovoort.”

 

We hebben het nog niet over de staatshervorming gehad. Wordt u echt de bruggenbouwer, zoals de media zeggen?
(lacht) “Ja, zo hebben ze mij genoemd toen het nieuws van mijn aanstelling bekendgemaakt werd. Ik beschouw het als een eretitel. We moeten mekaar immers beter leren kennen om het nodige vertrouwen op te bouwen waarop we verandering kunnen en durven enten. De voorbije weken heb ik gepraat, niet alleen met Vlaamse ondernemers en met Vlaamse politici, maar ook met beslissingmakers aan de andere kant van de taalgrens. Wel, ik merk tot mijn vreugde dat ook in Frantalig België stilaan de wens groeit om een efficiënter staatsbestel op te bouwen. Er is ook geen andere keuze. We hebben nood aan een efficiënter institutioneel stelsel, aan een effectieve overheid. We zullen daar op een pragmatische manier moeten aan werken, en het recente verleden heeft ons geleerd dat we daarbij geduld moeten tonen. Ik heb in ieder geval in mijn inaugurale toespraak mijn collega’s in het zuiden van het land opgeroepen om daar constructief aan mee te werken.”

 

Ook daar is leiderschap voor nodig?
“Absoluut. Het zal ook daar moed vragen voor echte aggiornamento.”

 

Concrete acties voor een attitudeverandering

Voka-voorzitter Luc De Bruyckere heeft bij zijn aantreden een aantal concrete voorstellen gelanceerd om bij te dragen aan een meer open, gastvrijer, verantwoordelijker, creatiever, vaardiger, initiatiefnemend, genereus Vlaanderen. Een greep.

• Maak een Erasmus-stage verplicht voor alle leraars in opleiding. Verruim hun kijk op de wereld, zodat ze straks op een andere manier voor de klas staan.
• Betrek buitenlandse studenten die hier studeren veel meer bij onze samenleving. Geef elke internationale student die aan onze universiteiten of hogescholen studeert, het peterschap van een retorica, een laatstejaarsklas in onze middelbare scholen.
• De Vlerick School werkt een Vlerick Giving Back-plan uit, dat studenten stimuleert om na hun opleiding gedurende een maand maatschappelijk werk te verrichten, bijvoorbeeld bij een ngo.
• De Voka − Kamer van Koophandel West-Vlaanderen heeft met BRYO (Bright Young Entrepreneur) een lerend netwerk opgezet om jonge talentrijke, ondernemende mannen en vrouwen te helpen met ideeën en expertise. De Bruyckere wil BRYO graag over het hele Voka-netwerk zien uitdeinen.

Auteur : Erik Durnez en Sandy Panis
Bron : Vokatribune juni 2009