Wij bewijzen dat de Laffer-curve bestaat

" De groeiende rol van e-commerce en digitale platformen is ook een reden om in de toekomst nog meer rekening te houden met Laffer-effecten. Digitalisering maakt het veel makkelijker om over de grenzen te shoppen en tarieven te vergelijken. "

De Laffer-curve bestaat en België heeft dat de voorbije jaren opnieuw geconstateerd. Die curve zegt dat bij een te hoog belastingtarief de belastinginkomsten dalen. De speculatietaks en een aantal accijnsverhogingen bewijzen dat wie om hogere belastingtarieven roept, niet meteen hogere inkomsten moet verwachten.

Stijn Decock door Stijn Decock
Hoofdeconoom Voka
@ VOKA_sdecock

De Amerikaanse econoom Arthur Laffer tekende het in 1974 op een bierkaartje: een grafiek die aantoonde dat een verhoging van een belastingtarief vanaf een bepaald punt niet meer tot  hogere inkomsten leidt. Gewoon omdat een (te) hoog tarief ontwijkingsgedrag uitlokt of er voor zorgt dat mensen of bedrijven het niet meer de moeite vinden om te gaan werken of te ondernemen.

Het omgekeerde geldt ook. Een verlaging van het belastingtarief kan er soms voor zorgen dat er meer inkomsten zijn, omdat mensen niet meer de moeite doen om belastingen te ontwijken of omdat ondernemen en werken opnieuw interessant worden. De lagere tarieven op erfenissen in Vlaanderen waren een typisch voorbeeld. De Vlaamse regering verlaagde ze, en dat leidde tot meer inkomsten omdat het niet meer zo interessant was om ontwijkingspistes op te zetten.

In ons land is de invoering van de speculatietaks een ander mooi voorbeeld. De regering hoopte op een opbrengst van 34 miljoen euro, terwijl net het omgekeerde werd bereikt. De taks op de meerwaarde van kortetermijnbeleggingen schrok beleggers af: ze gingen veel minder naar de beurs en dus daalden ook de reguliere beurstaksen. Het resultaat was een put van 53 miljoen euro en minder handel in aandelen. Goed dus dat de taks werd afgevoerd. De beurshandel schoot prompt weer omhoog. Wat tot méér inkomsten zal leiden.

Ook de verhoging van de accijnzen op tabaksproducten genereerde niet de hogere opbrengsten waarop gehoopt was. Door meer aankopen in het buitenland (er zijn geen aanwijzingen dat de verhoging tot minder rokers leidde) miste men 150 miljoen euro. En ook de accijnsverhoging op sterke dranken genereerde vooral  een verschuiving naar buitenlandse aankopen en bracht de Belgische staatskas veel minder op dan verhoopt.

Het grote probleem met de Laffer-curve is: waar ligt het omslagpunt? VS-president Ronald Reagan schatte dat in de jaren 80 van vorige eeuw verkeerd in. Hij dacht al voorbij dat punt te zitten en hij verlaagde de belastingtarieven, denkend dat extra inkomsten zouden volgen. Het tegendeel was waar: hij sloeg een gat in de staatsfinanciën.

Bijkomend probleem: welke effecten spelen op korte en op lange termijn?  Op korte termijn kan een hogere taks opbrengen omdat ontwijken te veel geld kost. Maar op langere termijn kan een belastingverhoging er toe leiden dat bedrijven of werknemers uit een land vertrekken en zich vestigen in een fiscaal vriendelijkere omgeving. Een open economie als België is hier heel gevoelig voor. Onder meer de hoge loonkosten leiden er bijvoorbeeld toe dat de meeste e-commerce jobs zich net over de grens met Nederland bevinden.

De groeiende rol van e-commerce en digitale platformen is ook een reden om in de toekomst nog meer rekening te houden met Laffer-effecten. Digitalisering maakt het veel makkelijker om over de grenzen te shoppen en tarieven te vergelijken. In een land waar zowat iedereen op minder dan 50 km van een grens woont, is het eenvoudig om rond te kijken in buurlanden waar lagere tarieven gelden. Aangezien steeds meer diensten gedigitaliseerd worden, is het ook simpeler om voor buitenlandse diensten naar het (goedkopere) buitenland te gaan.

De saga met de speculatietaks en de accijnsverhoging heeft belangrijke gevolgen voor het fiscale debat in ons land. Ze toont aan dat de ruimte om belastingen te verhogen en daarbij ook meer inkomsten te genereren steeds kleiner wordt. Hogere belastingen op arbeid leiden tot minder jobs en meer werkloosheid, hogere belastingen op kapitaal leiden tot minder risicokapitaal en dus minder investeringen, hogere tarieven op consumptie leidt tot meer aankopen in het buitenland… 

De aloude Belgische truc om bij een begrotingstekort in een nachtelijke vergadering links en rechts wat tarieven op te trekken, werkt duidelijk niet meer. Een sluitende begroting maken mag niet louter het gevolg zijn van een politiek compromis. Ze moet ernstig doorgerekend worden, met economische modellen die met zoveel mogelijk effecten rekening houden. Anders blijft dit land zichzelf iets wijs maken.

Reageren op deze opinie kan door een mail te sturen naar info@voka.be

ViewDetail