Spaargeld brengt niets meer op

door Stijn Decock
Hoofdeconoom Voka
@ VOKA_sdecock

Dit fenomeen heet fiscale repressie en is min of meer doelbewust uitgelokt door de centrale banken. Op deze manier proberen ze de verliezen van de kredietcrisis over zoveel mogelijk partijen gedurende zoveel mogelijk tijd te spreiden.

Om het fenomeen van fiscale repressie goed te duiden, dienen we eerst naar de essentie van sparen en ontlenen te kijken. Wie spaart, verschuift koopkracht in de tijd. Door koopkracht nu uit te stellen, krijgt men in de toekomst nog meer koopkracht. Ik leg het geld van een pintje bier nu opzij, zet het op een rekening, en binnen 10 jaar kan ik met het initiële bedrag en de rente erop een trappist in plaats van een flets pintje kopen.  Dus mijn koopkracht is in die 10 jaar toegenomen.

Wat gebeurt hier onderliggend? Als ik spaar, zet ik geld op een spaarrekening bij de bank of koop ik een aandeel of een obligatie. Dit geld gaat dus naar partijen die geld nodig hebben om bv. een bedrijf uit te bouwen, een huis te kopen of om de overheid te financieren. Om mij als spaarder een positief rendement te bieden, moet degene die mijn spaargeld gebruikt dat geld investeren in een project met een positief 'koopkracht' rendement. Dat kan zijn omdat een bedrijf dankzij kredieten de omzet en de winst verhoogt. Of een gezin kan na verloop van tijd de hypotheek terugbetalen omdat het gezinshoofd voldoende geld verdient. Of een land kan groeien waardoor het zonder probleem de obligaties en de rente hierop kan betalen.

Projecten zonder positief koopkrachtrendement
Het probleem van de afgelopen 10 jaar is dat er massaal veel spaargeld gevloeid is naar projecten die hun positief 'koopkracht' rendement niet kunnen waarmaken. Er is enorm veel spaargeld gevloeid naar subprimehypotheken in de VS (geschat op 1.300 miljard dollar) en huizenzeepbellen in Ierland en Spanje waarbij de ontlener in de realiteit helemaal niet kredietwaardig bleek te zijn en de hypotheek niet kan afbetalen. Daarnaast vloeide ook veel spaargeld naar landen met een economisch groeimodel dat op los zand geschroefd was en dus de overheidsobligaties niet volledig kunnen terugbetalen.

Geconfronteerd met zoveel spaargeld dat in niet-rendabele projecten zit, konden de autoriteiten twee dingen doen. Vooreerst konden ze kiezen voor de harde pijn. De boel laten failliet gaan waardoor miljoenen spaarders bij banken en obligatiehouders hun geld kwijt waren. Dit zou dus zeker de harde pijn zijn, maar het is zeer de vraag of het ook de korte pijn zou zijn. Het faillissement van Lehman Brothers veroorzaakte een kettingreactie die veel groter was dan verwacht. Zo'n experiment op Europese schaal, waarbij men enkele banken failliet zou laten gaan, zou een zeer grote maatschappelijke schok teweeg gebracht hebben. Met een groot verlies van spaargeld tot gevolg.

De autoriteiten hebben voor de tweede optie gekozen; het spaargeld en de obligatiehouder zoveel mogelijk beschermen. Dit kon alleen maar doordat overheden de banken, geconfronteerd met enorme verliezen op hun kredietportefeuilles, met kapitaal gingen stutten. Daarbij werden ze geholpen door centrale banken die op hun beurt de geldpersen gingen aanzetten en hierdoor het banksysteem en de obligatiemarkt recht hielden. Daarnaast verlaagden ze de kortetermijnrente tot het minimum om de economie zuurstof toe te dienen.

De angstpsychose van de kredietcrisis, het drukken van geld en de lage rente van de centrale banken zorgen ervoor dat het rendement op alle spaarvormen die als veilig beschouwd worden, bijzonder laag ligt. Voor enkele kort termijn obligaties van landen betaalt u nu zelfs een negatief rendement. Een neveneffect van het aanzetten van de geldpersen, is dat het licht inflatoir werkt. Een deel van de door de centrale banken gecreëerde liquiditeiten vond zijn weg naar de grondstofmarkt, waardoor de prijs van grondstoffen te snel stegen.

Het resultaat van het gevoerde beleid is dus dat het rendement op een risicovrije investering lager ligt dan de inflatie. Dus als spaarder verlies je koopkracht doorheen de tijd. In plaats van de kans dat je in één keer veel geld zou verliezen indien men de banken had laten failliet gaan, verliest iedereen nu een klein beetje over een lange tijd. Het voordeel is dat het minder pijnlijk aanvoelt. Het nadeel is dat heel wat spaarders die van hun rendement moeten leven zoals gepensioneerden of pensioenfondsen dit niet meer kunnen zonder aan het kapitaal zelf te raken.

Groei is enige remedie
Eigenlijk is er maar één echte remedie om fiscale repressie te bestrijden. Dat is economische groei creëren, gekoppeld aan een gezond begrotingsbeleid. Alleen duurzame economische groei kan spaarders op termijn opnieuw extra koopkracht opleveren. In een gezond economisch klimaat zal de vraag naar gezonde kredietprojecten stijgen en dus de vraag naar geld toenemen, waardoor de rente zal klimmen. Groei is ook nodig om de door de kredietcrisis vernietigde koopkracht, te herstellen. Een gezond begrotingsbeleid in een ruime groep van landen betekent dat de spaarder met weinig risico het spaarvermogen over een ruimere waaier kan spreiden.

In afwachting tot de groei duurzaam aantrekt, zal de spaarder die fiscale repressie wil vermijden, enkel een hoger rendement dan de inflatie kunnen vinden door meer risico te nemen en opnieuw rechtstreeks in bedrijven (via aandelen of obligaties) te beleggen. Voor ondernemers wiens spaarvermogen vooral in het eigen bedrijf steekt, rendeert investeren in het eigen bedrijf wellicht meer dan het spaarvermogen extern te beleggen. Een competitieve fiscaliteit verhoogt dit rendement op bedrijfskapitaal waardoor het ondernemingsvertrouwen zal stijgen, de investeringsbereidheid zal toenemen en jobs zullen volgen.  Deze jobs zullen opnieuw een positief effect hebben op het koopkrachtrendement.  Een competitieve fiscaliteit is dus een relancemaatregel die werkt.