“GOED, MAAR HET KAN NOG BETER"
Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, heeft de balans opgemaakt van één jaar regering-Peeters II.
Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, heeft de balans opgemaakt van één jaar regering-Peeters II. Het sociaal-economisch beleid werd getoetst aan de prioriteiten die door Voka werden naar voor geschoven voor deze Vlaamse legislatuur. Daarbij werd ook rekening gehouden met de economisch moeilijke context waarin de regering van start ging. De evaluatie levert op sommige terreinen goede punten op, bijvoorbeeld wat betreft de aanpak van de crisis en de versnelling van de vergunningen. Voor andere domeinen staan de knipperlichten op, bijvoorbeeld wat betreft efficiëntere overheid en groeikracht op lange termijn. En voor sommige deeldomeinen staat het licht nog op rood, omdat er nog te weinig initiatief werd genomen, of omdat het dossier de verkeerde kant dreigt op te gaan.
Het Voka-memorandum voor de Vlaamse regering, gepubliceerd naar aanleiding van de regionale verkiezingen van juni 2009, vormt de globale toetssteen voor de evaluatie. Het memorandum bevatte een heel programma aan concrete verwachtingen voor de sociaal-economische ontwikkeling van Vlaanderen. Het ging o.a. om
- acties die de concurrentiekracht van de ondernemingen in Vlaanderen bevorderen en de economie versterken,
- maatregelen om de vergunningstermijnen voor investeerders korter te maken,
- de creatie van bijkomende bedrijventerreinen en investeringen in infrastructuur,
- maatregelen die de efficiënte van de Vlaamse overheid substantieel verbeteren, met een betere taakverdeling tussen de publieke en de private sector.
Een groot aantal van die verwachtingen vond Voka terug in het Vlaams regeerakkoord, maar voor een aantal andere gevraagde acties bleven de ondernemingen op hun honger zitten. Zo vonden we bijvoorbeeld dat de regering te weinig realisaties had voor de kostencompetitiviteit, en dat ze onvoldoende vooruitgang boekte in de investeringen in infrastructuur. Een reden te meer om op regelmatige tijdstippen het gevoerde beleid tegen het licht te houden, en te vergelijken met de vooropgestelde prioriteiten. De evaluatie door het Voka-Kenniscentrum heeft dan ook een positieve hoofddoelstelling: bevestigen op welke terreinen het beleid op het juiste spoor zit, en aangeven rond welke dossiers de Vlaamse regering wat meer gas mag geven.
§ BELANGRIJKSTE CONCLUSIES NA 1 JAAR
1) De grootste verdiensten van de Vlaamse regering in haar eerste regeringsjaar betreffen de aanpak van de crisis en het versnellen van de vergunningstermijnen voor investeringen. De voorstellen die ter tafel liggen om vergunningsprocedures te vereenvoudigen en te versnellen, moeten nu wel snel worden uitgevoerd.
2) Het budgettaire saneringspad 2009 – 2011 uitgezet door de Vlaamse regering, met een evenwicht in 2011, verdient alle steun. Maar binnen het beschikbare budget is er nadien zeker nood aan een verschuiving van uitgaven in de richting van meer investeringen om de economie te ondersteunen: er is nood aan meer maatregelen die de groeikracht en transformatie van bedrijven ondersteunen en stimuleren.
3) De Vlaamse regering moet een tand bijsteken in belangrijke dossiers zoals de beheersing van de energiekosten, investeringen in onderzoek en ontwikkeling, een strategie voor het aantrekken van nieuwe investeerders, de activering van 50-plussers, levenslang leren en opwaardering van technische opleidingen, de ontsluiting van de grote economische poorten van Vlaanderen, een verbetering van de overheidsefficiëntie.
4) De grootste teleurstellingen zijn het uitblijven van lastenverlagingen voor ondernemingen en het gebrek aan een kerntakendebat waarbij meer ruimte wordt geboden aan de private sector in diensten die thans vooral publiek worden aangeboden. Op deze punten moet de Vlaamse regering het over een andere boeg gooien.
5) Wat de algemene beleidsomgeving betreft, blijven er een reeks knelpunten:
- De versnippering van het beleid tussen de verschillende ministers van de Vlaamse regering. Dit verzwakt de beslissingskracht in bv. het innovatiebeleid.
- Het Pact2020 en ‘Vlaanderen in Actie’ vormen een sterk onderbouwd en breed gedragen kader voor de sociaal-economische toekomststrategie voor Vlaanderen. Maar er is nog steeds geen geïntegreerd actieplan en opvolging.
- De Vlaamse regering wordt in haar acties nog steeds geremd door een gebrek aan hefbomen inzake fiscaliteit, arbeidsmarkt, economisch beleid en zorgbeleid.
- Ook het sociaal overleg in Vlaanderen blijft beperkt in zijn mogelijkheden doordat belangrijke onderwerpen van sociaal overleg nog steeds federaal worden beheerd.
§ BEKNOPT VERSLAG EVALUATIE
De evaluatie door het Voka-Kenniscentrum is opgebouwd rond 4 globale beleidslijnen: aanpak van de crisis en kostencompetitiviteit, creatie van groeikracht op lange termijn, investeringen in infrastructuur en snellere vergunningen en tot slot: efficiënte overheid. Door middel van een groen, oranje of rood verkeerslicht geven onze experten aan wat de stand van zaken is. Het gaat daarbij om een beoordeling ten aanzien van de doelstellingen die Voka naar voor heeft geschoven.
Groen = dossier zit op schema
(daarom is nog niet alles gebeurd, maar de regering doet inspanningen en als ze zo doorzet wordt de Voka- doelstelling tegen het einde van deze legislatuur allicht gehaald)
Oranje = dossier hapert
(we blijven wat op onze honger zitten, maar geven nog het voordeel van de twijfel omdat de omstandigheden niet meezaten. Toch zal de regering een stevige tand moeten bijsteken)
Rood = dossier is te weinig aangepakt, of zit op het verkeerde spoor
Crisis en kostencompetitiviteit
Voor de aanpak van de crisis krijgt de Vlaamse regering een groen licht. Er werden dan ook heel wat positieve zaken gerealiseerd:
- De regering heeft adequaat gereageerd op de economische crisis, met een pakket maatregelen ter ondersteuning van de financierings- en herstructureringsbehoeften van de ondernemingen.
- Peeters II versoepelde ook de toekenning van overbruggingspremies voor werknemers die tijdelijk minder werken omwille van de terugval van de omzet in hun bedrijf. Die toekenning werd bovendien gekoppeld aan opleidingsinspanningen.
- De bijkomende verplichtingen die de vorige Vlaamse regering oplegde rond het aanbieden van outplacement bij herstructurering werden teruggeschroefd.
- Wat bedrijfsfinanciering betreft, kwamen er heel wat impulsen: een uitgebreide waarborgregeling, een tweede ARKimedesfonds, een ruimere win-winlening en een sterker XL-fonds en een Gigarant-regeling
- De regering organiseerde bovendien een rondetafel rond kredietverlening, wat een protocol met de betrokken actoren opleverde.
Toch zijn er ook minder goede punten. Zo nam de Vlaamse regering geen maatregelen om de kostencompetitiviteit van de ondernemingen te verbeteren, wat voor Voka gelijk staat met een rood licht. Ze nam geen nieuwe initiatieven om de lokale bedrijfsbelastingen te beheersen en er werd niets gedaan om de belasting op drijfkracht in te perken – zoals het Waalse gewest dat wel deed.
Het beheersen van de energiekosten is een aandachtspunt. De Vlaamse regering volgt nu een beleid om energie-efficiëntie te bevorderen door overleg, maar er zijn nog geen voorstellen goedgekeurd om het beleid inzake groene stroom – en warmtekrachtkoppelingcertificaten kostenefficiënter te maken. Concrete acties om de energiekosten in lijn te brengen met de buurlanden, bleven vooralsnog uit.
2. Groeikracht: innovatie, internationalisering en talentontwikkeling
Voka geeft een oranje licht voor het hoofdstuk “Creatie van groeikracht op lange termijn”. Er zijn aanzetten gegeven voor een versterking van de groeikracht en de transformatie van onze economie, maar rond vele prioriteiten blijft het wachten op doorbraken:
- Wat bijkomende investeringen in innovatie betreft, struikelt Voka vooral over de beslissingen om in de eerste helft van de legislatuur de O&O-steun niet te verhogen en om nieuwe speerpunten voor innovatie te erkennen. Ook ontbreekt een focusstrategie.
- Goede punten zijn er voor het nieuwe Centrum voor Medische Innovatie, voor Flanders’ Health Plan, Flanders’ Care en voor het businessplatform voor intelligente elektriciteitsnetwerken (Smart Grids).
- De aanzet naar een strategie voor nieuwe buitenlandse investeerders is goed, maar doorgedreven acties blijven nog uit. Voka wijst erop dat bijvoorbeeld het uniek loket voor buitenlandse investeerders nog steeds niet gerealiseerd is. Het is ook jammer dat er nog geen nieuwe stappen gezet zijn om de werking van Flanders Investment & Trade te optimaliseren.
- Wat de arbeidsmarkt betreft, lijkt er vooruitgang op komst voor de activering van 50-plussers, maar de doorbraak is nog niet gerealiseerd.
- Door te dreigen met een belangenconflict kon de Vlaamse regering de afschaffing van de federale korting voor 50-plussers voorlopig afwenden. Anderzijds staat de Vlaamse aanwervingspremie voor 50-plussers onder druk door besparingen, net als de subsidies voor aanwerving van mensen met een handicap.
Voka geeft voorlopig een rood licht, en dus een negatieve evaluatie, voor de hervorming van het secundair onderwijs met opwaardering van de technische opleiding. De Vlaamse regering engageerde zich wel om tegen het einde van de legislatuur een grondige hervorming door te voeren, maar er zijn weinig beleidsinitiatieven genomen om daar vooruitgang in te boeken.
3. Infrastructuur en vergunningen
Het licht staat op groen voor wat betreft de beleidslijn “Investeringen in infrastructuur en snellere vergunningen”. In deze domeinen konden de Voka-experten heel wat positieve beslissingen oplijsten:
- De Vlaamse regering heeft haar engagement bevestigd voor de realisatie van circa 7.000 ha bijkomende bedrijventerreinen.
- De voorbereiding van een decreet ruimtelijke economie is gestart.
- De rapporten van de commissie-Berx en -Sauwens over snellere en eenvoudigere vergunningen worden zeer goed onthaald. Maar de voorstellen en aanbevelingen moeten nu snel worden geconcretiseerd.
- De Vlaamse regering herevalueerde bovendien de stedenbouwkundige vergunningsplicht en ze keurde besluiten goed over de vrijstelling van vergunningsplicht en over de meldingsplicht.
- Er zijn ook stappen gezet om de MER-procedures (milieueffectrapportering) te vereenvoudigen.
- Er werd in deze economische crisisperiode niet bespaard op investeringen in onderhoud en bepaalde infrastructuurwerken zijn zelfs versneld.
- Er is een voorstel van aanpak voor de financiering van drie nieuwe zeesluizen.
- De Vlaamse en Brusselse ministers van Mobiliteit maakten afspraken om het beleid beter af te stemmen.
Toch zijn ook hier een aantal belangrijke objectieven nog niet gerealiseerd. Het voor zich uit schuiven van de beslissing rond de Antwerpse Oosterweelverbinding en het uitblijven van acties rond de internationale poort van Brussels Airport krijgen een rood licht:
- Door het dubbelbesluit over de Oosterweelverbinding blijft er onzekerheid over de uitvoeringstermijn en de kostprijs van die verbinding.
- Ook het uitblijven van een nieuwe lijst van missing links die aangepakt zullen worden, is een negatief punt.
- Het uitblijven van een duidelijk engagement voor de groei van Brussels Airport blijft Voka een doorn in het oog.
Het internationaal valoriseren van Brussel blijft sowieso een aandachtspunt. De Vlaamse regering heeft mee haar schouders gezet onder het project “Business Route 2018 for Metropolitan Brussels” van Voka, BECI, UWE en VBO. Maar er zijn geen nieuwe stappen ondernomen voor meer samenwerking met Brussel rond ruimtelijke ordening en rond internationale promotie.
4. Efficiënte overheid
Voor het hoofdstuk “Efficiënte overheid” zet Voka het licht in oranje knipperstand. Langs de ene kant is er wel vooruitgang gemaakt in de concretisering van de programma’s voor een efficiënte Vlaamse overheid en de interne staatshervorming, maar anderzijds is nog geen aanzet gegeven voor een kerntakendebat en een herverdeling van de rollen tussen de publieke en de private sector.
- De intenties van de Vlaamse regering voor een procesmatige efficiëntie-aanpak zijn goed en het college van topambtenaren heeft ondertussen ook een meerjarenprogramma uitgewerkt. Maar de doelstellingen daarvan zijn weinig gekwantificeerd en dus ook slecht meetbaar.
- Voka vindt het ook jammer dat een aantal departementen weinig oog hebben voor de administratieve lasten voor bedrijven. De doelstelling voor reductie van de administratieve lasten blijkt bovendien teruggeschroefd van -25% tegen 2012 naar -20% tegen 2014.
- Er is een duidelijk plan van aanpak voor een interne staatshervorming, met een ambitieus tijdschema.
- Er is nog geen sprake van een systematisch programma voor keuzes inzake de kerntaken van de Vlaamse overheid, en het versterken van de private markt in een aantal domeinen die nu overwegend door overheidsdiensten worden bediend: zorg, openbaar vervoer, arbeidsbemiddeling en opleiding, milieuzorg en ontwikkeling van bedrijventerreinen.
- Het gevoerde besparingsbeleid in jaar 1 van de Vlaamse regering wordt door Voka ondersteund. Maar voor de toekomst dringen keuzes zich op, tussen investeringen in groeikracht en structurele saneringen in sommige andere beleidsdomeinen.
8 juli 2010
Luc De Bruyckere, voorzitter.
Peter Leyman, gedelegeerd bestuurder.